Onderzoeker Ibo van de Poel over waardebewust ontwerpen
Het onderzoek van Ibo van de Poel richt zich op de rol die morele waarden kunnen spelen in het ontwerpproces dat ingenieurs doorlopen. Van de Poel is van huis uit ethicus van de techniek. Hij studeerde en promoveerde in Twente en werkt sinds 1998 in Delft. “Innoveren is ook waardetegenstellingen oplossen”, zegt hij. “Morele waarden zoals veiligheid, duurzaamheid, rechtvaardigheid en vrijheid spelen een rol in technische ontwerpen. Maar ze kunnen ook met elkaar conflicteren. Als je een auto ontwerpt die duurzaam en betaalbaar moet zijn, kom je al gauw uit op een licht model, maar dan is die auto wel onveiliger. Tenzij we met z’n allen in veel lichtere auto’s gaan rijden, dan neemt de veiligheid weer toe. De vraag is dus: wat houden morele waarden in, en hoe verhouden ze zich tot elkaar?”
Van de Poel vindt als ethicus dat ingenieurs niet alle waarden in geld moeten proberen uit te drukken, maar die waarden ook op andere manieren tegen elkaar moeten afwegen tijdens het ontwerpproces. Hij gaat op het NIAS* onderzoeken welke verschillende benaderingswijzen er zijn bij het afwegen van morele waarden in het ontwerpen van technische innovaties. Het is zijn missie om de bestaande multicriteria- en de kosten/batenanalyses aan te vullen met filosofische afwegingen. “Wij denken na over zaken waar ingenieurs zich niet bewust van zijn. Onze kritische reflectie kan heel nuttig zijn, bijvoorbeeld om stilzwijgende keuzes over waarden als veiligheid en duurzaamheid expliciet te maken en kritisch te bekijken. Andersom kunnen ingenieurs morele waarden met elkaar verenigen door nieuwe technische oplossingen te bedenken. De Oosterscheldekering is daarvan een voorbeeld. Het is een technische innovatie van de eerste orde, een halfopen kering die tegemoet komt aan twee waarden: veiligheid en zorg voor het milieu. Ik breng de werelden van filosofen en ingenieurs bij elkaar, op een manier die nieuw is.”
| Interviewfragment afkomstig uit: TBM Quarterly, maart 2009. |  Ibo van de Poel |
* Netherlands Institute for Advances Study in the Humanities and Social Sciences, waar van de Poel in 2009/2010 een retraite doet
