Royakkers, L., Poel, I. van de, Pieters, A. (2004)
Ethiek & Techniek - Morele overwegingen in de ingenieurspraktijk
Uitgever: HB Uitgevers
Het eerste Nederlandstalige ethiekboek voor technische studenten!
Techniek roept regelmatig ethische vragen op. Is kloneren toegestaan? Hoe veilig moet de spoortunnel onder het groene hart zijn? Hoeveel vliegtuiglawaai is nog aanvaardbaar? Ingenieurs hebben mete deze ethische vragen niet alleen als gewone burgers te maken, maar ook in hun dagelijkse beroepspraktijk. Ingenieurs zijn immers de makers en beheerders van technologie. Hierdoor vervullen ze een specifieke maatschappelijke rol en hebben zij een bijzondere verantwoordelijkheid voor mens, maatschappij en milieu.
De nadruk ligt in dit boek op de ethische vragen waar ingenieurs in hun dagelijkse werkpraktijk mee te maken krijgen. Aan bod komen onder andere ethische vragen bij het ontwerp van nieuwe technologie en de aanvaardbaarheid van risico’s en gevaren die technologie met zich meebrengt op het gebied van gezondheid en milieu. Ook is er aandacht voor de invloed van organisaties en het recht.
Het boek Ethiek en Techniek. Morele overwegingen in de ingenieurspraktijk biedt een aantal ethische denkkaders aan, gebaseerd op normatief-ethische theorieën en de beroepsethiek, om beter over ethische vragen in de techniek te kunnen nadenken. Ook wordt een analysemodel voor ethische vragen gepresenteerd waarmee tot een moreel oordel gekomen kan worden. Dit alles wordt geïllustreerd aan de hand van een groot aantal cases en voorbeelden zoals de rampen met de ‘Challenger’ en de ‘Herald of Free Enterprise’, het ontwerp van een lichtgewicht auto (het DutchEVO-project) en de risico’s van dioxine en onkruidverdelgingsmiddelen.
Het boek leent zich ook uitstekend voor zelfstudie, onder andere door het veelvuldig gebruik van aansprekende cases en voorbeelden en de vragen die aan het eind van ieder hoofdstuk zijn opgenomen.
Inhoudsopgave:
- Verantwoordelijkheid van ingenieurs
Verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid en macht van ingenieurs
Problemen rond verantwoordelijkheid
Reikwijdte van verantwoordelijkheid van ingenieurs - Beroepsethiek: beroepscodes & bedrijfscodes
Gedragscodes
Mogelijkheden en tekortkomen gedragscodes
Klokkenluiden
Gedragscodes en morele verantwoordelijkheid - Normatieve ethiek
Ethiek en moraal
Feitelijke en morele oordelen
Uitgangspunten: waarden, normen en deugden
Relativisme en absolutisme
Ethische theorieën
Het belang van ethische theorieën - ArgumentatieleerGeldige redeneringen
Deductieve en niet-monotone redeneringen
Redeneringen in ethische betogen
Drogredenen - Ethische cyclus
Probleem oplossen
Het ethische analysemodel voor het ‘oplossen’ van morele problemen
Casus
Discussie - Ethische vragen bij het ontwerpen van techniek
Wat is ontwerpen?
Ethische kwesties gedurende het ontwerpproces
Keuze tussen alternatieven
De gebruiker en technische bemiddeling - Ethische aspecten van technologische risico’s
Risico en gevaar: enkele definities
Risicoanalyse
Het beperken van risico’s tijdens het ontwerpproces
Wanneer zijn risico’s aanvaardbaar?
Risicocommunicatie
Nogmaals onwetendheid
Conclusie: de verantwoordelijkheid van ingenieurs voor veiligheid - Verantwoord handelen in de organisatie
Het vele handen probleem
Verantwoordelijkheidsverdeling in organisaties
Procedures
Integriteitkenmerken van organisaties
De ideale organisatie? - Recht, ethiek & techniek
Wat is recht?
Recht en ethiek
Recht en techniek
Aansprakelijkheid als juridisch vangnet?
Productaansprakelijkheid
Is recht rechtvaardig? - Duurzaamheid, ethiek & techniek
Milieuproblemen
Duurzame ontwikkeling
Is de duurzame samenleving realiseerbaar?
Ingenieurs en duurzaamheid
De verantwoordelijkheid van ingenieurs voor het milieu - Een praktijkvoorbeeld: DutchEVO
Casusbeschrijving DutchEVO
Veiligheid
Duurzaamheid
Vragen
Literatuur
Bijlagen:
1. Beroepscode KNCV
2. Beroepscode KIVI-NIRIA
3. Bedrijfscode Philips
Bronvermelding illustraties
Trefwoordenregister
Over de auteurs
