Nieuwe media
Te vroeg voor een oordeel
Nieuwe media veranderen de manier waarop mensen hun leven beleven. Sommigen noemen het een verbetering, anderen een verslechtering. Maar eigenlijk bestaan er geen heldere argumenten.
Het oordeel over nieuwe media is eenvoudig geveld. Internetverslaving leidt tot verarmde sociale contacten, zelfs binnen gezinnen. Gewelddadige videospelletjes maken jongeren agressief. Voortdurende bereikbaarheid doet mensen in constante stress leven. Toch, als nieuwe media alleen een vloek waren, zouden ze niet zo’n opmars beleven. Ze zijn dus ook een zegen.
‘Neem nou de manier waarop mensen in het digitale tijdperk vriendschappen onderhouden’, zegt prof.dr. Philip Brey. ‘Ze beschikken dankzij Hyves, sms-netwerken en wat dies meer zij over een groter netwerk dan mensen vroeger. Veel van die contacten missen echter de intimiteit en het samen dingen ondernemen, die werkelijke vriendschappen kenmerken. Hyves-vrienden zijn geen vrienden. Als je Hyves-netwerk een substituut wordt voor contacten in levenden lijve, is dat een verarming, maar zo’n netwerk kan evengoed je bestaande vriendschappen versterken.’
Brey constateert dat de samenleving nog een taal ontbeert om zinnig argumenten te kunnen uitwisselen. Er zijn wel observaties te maken over digitale vriendennetwerken, maar wat betekenen ze nou echt in iemands leven? Daarover bestaat een heuse spraakverwarring, bijvoorbeeld tussen kinderen en volwassenen.
Brey: ‘Kinderen zijn digital natives, ze zijn opgegroeid met internet. Uit onderzoek blijkt dat zij nieuwe media op een wezenlijk andere manier beleven dan ouders en leraren, die daarom niet goed weten wat ze ermee aanmoeten. Cyberstalken, cyberpesten, online zelfmoordpacten en naaktbeelden rondsturen met mobieltjes vragen om een opvoedkundig antwoord, maar daarvoor moeten ouders eerst begrijpen wat die nieuwe fenomenen met hun kinderen doen.’
Virtuele werelden als Second Life bieden een nog verdere digitale onderdompeling. ‘Omdat de mogelijkheden van waarneming en interactie door technische tekortkomingen nog beperkt zijn, kunnen mensen hoogstens pseudo-engagement opbouwen met wezens in een virtuele wereld’, vertelt Brey. ‘Toch kunnen dit soort contacten als zeer waardevol ervaren worden.’
Brey past filosofische, psychologische en sociologische theorieën toe op nieuwe media, om het inzicht in de betekenis ervan te versterken. ‘We willen in elk geval aan het publieke debat bijdragen door een beter vocabulair te ontwikkelen. Tegelijkertijd willen we ontwerpers helpen om bij het ontwikkelen van media meer rekening te houden met de invloed die ze zullen hebben op de kwaliteit van het leven van de gebruikers. Heel concreet werken we met Amerikaanse collega’s samen aan spelletjes waarin samenwerken en creativiteit belangrijke waarden zijn.’
Snelle oordelen over de waarde van nieuwe media zijn dus niet zinvol, om de simpele reden dat mensen niet goed weten waar ze het over hebben. De invloed ervan op leven van mensen en op de kwaliteit van het leven wordt daarvoor nog onvoldoende begrepen.